Aardlekschakelaar valt uit bij regen of vocht: waar zit het lek?

Waarom de aardlek eruit gaat als het regent

Een aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die naar een groep gaat met de stroom die terugkomt. Lekt er ergens stroom weg naar de aarde, dan schakelt hij af. In woningen ligt die grens op 30 mA. Zuiver regenwater geleidt weinig, maar zodra het vuil, kalk of zout van een armatuur of muur oplost, vormt het een lekweg tussen een spanningvoerend deel en de aarde.

Bij droog weer is er vaak niets aan de hand. De isolatie van een oude buitenlamp of een verweerde kabel is dan net goed genoeg. Gaat het regenen, dan loopt er water in een scheurtje, langs een versleten rubber of via een kabelinvoer naar binnen, en ontstaat de lekstroom alsnog. Daarom valt de aardlekschakelaar soms pas een half uur na het begin van de bui uit, als het water zijn weg heeft gevonden.

Condens werkt op dezelfde manier, ook zonder regen. Een buitenlamp die ’s avonds brandt, warmt op. Koelt hij ’s nachts af, dan zuigt hij vochtige buitenlucht naar binnen, die tegen het koude glas of de fitting condenseert. Dat verklaart waarom een aardlek zo vaak tussen vier en acht uur ’s ochtends uitvalt, bij mist, dauw of de eerste koude nachten in de herfst.

Waar het vocht buiten meestal binnenkomt

De bekendste plek is de buitenverlichting aan de gevel. Een kap die gebarsten is, een afdichtingsring die na jaren zon hard is geworden of een lamp die ondersteboven is gemonteerd terwijl hij daar niet voor bedoeld is, laat water door. Spots in een overstek of dakrand krijgen bovendien water van een lekkende goot over zich heen.

Tuinverlichting en grondspots staan nog zwaarder bloot. Ze zitten in natte aarde, krijgen sproeiwater en worden geraakt door de grasmaaier. De kabel in de grond is een tweede zwakke plek: een verbinding die in de grond is gemaakt zonder geschikte mof, of een kabel die niet voor ingraven bedoeld is, trekt na een paar winters water aan.

Verder zie je vaak buitenstopcontacten met een kapotte of open klep, een vijverpomp, een tuinstekkerdoos op het gras en verlengsnoeren met koppelstukken die in een plas liggen. In de winter komt daar de kerstverlichting bij: een snoer dat over de dakgoot of door de heg loopt, met stekkerverbindingen die buiten in de regen hangen. En dan is er de kabel naar de schuur of het tuinhuis, die soms jaren geleden zonder veel zorg is aangelegd.

Ook binnen kan vocht de oorzaak zijn

In een vochtige kruipruimte liggen kabels en soms lasdozen in een koude, natte omgeving. Bij oudere woningen met een kruipruimte die na een natte periode water heeft staan, kan juist daar een lekstroom ontstaan.

In de badkamer gaat het meestal om condens: inbouwspots in een plafond met daarboven een koude zolder, een afzuigventilator waar vochtige lucht doorheen stroomt of een spiegelverlichting vlak bij de douche. Een wasmachine of droger op een koude zolder of in een vochtige bijkeuken kan na een koude nacht ook lekstroom geven. In de schuur of garage zijn het vaak een vriezer, gereedschap of een oude elektrische kachel die daar een tijd hebben gestaan.

Oude apparaten met een verwarmingselement trekken soms vocht aan in het element zelf. Een waterkoker, boiler of oude kachel die even niet gebruikt is, kan dan precies bij het opwarmen de aardlek laten afslaan. Loopt er water uit een plafond, een lichtpunt of een stopcontact, bijvoorbeeld door een lekkage boven, dan is dat geen klusje om uit te zoeken: zet de groep uit als dat droog en veilig kan, raak niets aan en schakel een elektricien in.

Stap voor stap: op welke groep zit de storing

Kijk eerst rond voordat je iets aanzet. Ruik je brandlucht, zie je rook, vonken, verkleuring of water bij de groepenkast of een contactdoos, dan zet je niets meer aan. Bij rook of vuur houd je afstand en bel je 112. Ga ook niet in de regen naar buiten om aan een lamp of buitenstopcontact te zitten.

Trek daarna de stekkers uit van alles wat buiten of in een vochtige ruimte gebruikt wordt, maar alleen als de stekker binnen zit en droog is: kerstverlichting, een vijverpomp, een verlengsnoer naar de tuin, de vriezer in de schuur. Zit de stekker buiten in de regen, laat hem dan zitten. Schakel daarna met droge handen de aardlekschakelaar één keer in.

Blijft hij aan, laat de buitenapparaten dan uit het stopcontact tot ze zijn nagekeken. Valt hij direct weer uit, zet dan alle automaten achter die aardlekschakelaar uit, zet de aardlekschakelaar aan en schakel de automaten één voor één in. De groep waarbij hij weer afslaat, is de groep met het lek. Vaak staat er op het groepenschema iets als buiten, tuin, schuur of gevel bij.

Laat die groep uit en gebruik de rest van het huis gewoon. Open geen groepenkast, schroef geen buitenarmatuur of grondspot open en maak geen tuincontactdoos los om te kijken of er water in zit. In het algemene artikel over een aardlekschakelaar die uitvalt, lees je meer over de werking van de beveiliging en andere oorzaken dan vocht.

Wat je noteert bij elke uitval

Bij een vochtstoring is de aantekening vaak waardevoller dan de zoektocht zelf, omdat de fout bij droog weer niet te zien of te meten is. Schrijf per keer op: de datum en het tijdstip, het weer op dat moment en de uren ervoor, en welke aardlekschakelaar en welke groep uitvielen. Noteer bij regen of het een lichte bui was of slagregen, en uit welke richting het waaide. Een lamp aan de westgevel krijgt bij een westerstorm veel meer water dan een lamp onder de carport.

Schrijf ook op wat er aanstond. Brandde de buitenverlichting, draaide de vijverpomp, stond de kerstverlichting aan of draaide de wasmachine net? En noteer of de aardlekschakelaar weer aan bleef toen het droog werd. Een patroon als ‘uitval elke ochtend na een nacht met mist, groep 6, buitenlampen’ wijst de elektricien direct de goede kant op.

Maak bij daglicht foto’s van wat je van buitenaf ziet, zonder iets te openen: druppels of condens achter het glas van een lamp, een gebarsten kap, een loshangende klep van een buitenstopcontact, een kabel die bloot over de grond loopt.

Waarom zo’n storing niet vanzelf weggaat

Wachten tot het droog is en de aardlek dan weer aanzetten, lijkt te werken. In de zomer lijkt het probleem zelfs weg. Maar de lekweg is er nog. Elke keer dat er water in een armatuur of verbinding staat, gaan contacten verder corroderen en wordt de isolatie slechter. Wat begint met een uitval na een flinke bui, wordt vaak een uitval bij elke miezerige dag.

Zolang de aardlek afslaat, doet hij zijn werk, maar de uitval treft alle groepen achter die aardlekschakelaar. Zit de koelkast, de vriezer of de cv-ketel op dezelfde aardlekschakelaar als de tuinverlichting, dan valt die ook uit, vaak midden in de nacht zonder dat je het merkt.

Negeer het ook niet omdat het ‘alleen buiten’ is. Een lamp of contactdoos met water erin kan metalen delen onder spanning zetten, zoals een armatuur, een hek of een tuinpaal. De aardlekschakelaar beperkt dat risico, maar het is geen reden om de fout te laten zitten.

Wat de elektricien doet: isolatieweerstand meten

Een elektricien begint meestal met jouw aantekeningen en het groepenschema. Daarna meet hij de isolatieweerstand van de verdachte groep. Hij schakelt de groep spanningsloos en zet met een isolatieweerstandsmeter een meetspanning op de leidingen, om te zien hoe goed de geleiders van elkaar en van de aarde gescheiden zijn. Een lage waarde betekent dat er ergens stroom kan weglekken. Door deel voor deel af te koppelen, vindt hij de lamp, verbinding of kabel waar het in zit.

Omdat een vochtfout bij droog weer kan verdwijnen, kijkt de elektricien ook naar het patroon dat jij hebt bijgehouden. Soms meet hij de lekstroom met een speciale tang terwijl de installatie in bedrijf is. Zo ziet hij ook of kleine lekstromen van apparaten samen al dicht bij de grens van 30 mA komen.

De oplossing hangt af van wat hij vindt. Dat kan een nieuw armatuur zijn met een passende IP-waarde voor buiten (vaak minimaal IP44, en hoger voor plekken in de volle regen of in de grond), een nieuwe kabel of verbinding in de grond, een buitencontactdoos met goede klep, of een eigen groep met een eigen aardlekbeveiliging voor buiten. Met die laatste valt bij een fout buiten niet meteen de helft van het huis uit.

In de tussentijd: wat wel en wat niet

Laat de groep met het lek uit en de buitenapparaten uit het stopcontact. Controleer na elke uitval of de koelkast, de vriezer en de cv-ketel weer stroom hebben. Gebruik buiten geen verlengsnoeren en stekkerdozen die niet voor buiten bedoeld zijn, en laat koppelstukken niet op de grond liggen.

Wat je niet doet: een lamp met tape of een plastic zak afdekken, een armatuur droogföhnen, contactspray in een buitenstopcontact spuiten of de aardlekschakelaar overbruggen of laten vervangen door een minder gevoelige. Dat verbergt de fout of haalt de bescherming weg. Wil je de storing laten onderzoeken, meld hem dan via /storing/ en stuur je aantekeningen en foto’s mee. SafetyVolt zoekt storingen op in IJmond, Haarlem en omgeving.