Wat er in een groepenkast zit en wat elk onderdeel doet
In de meterkast zie je meestal twee delen. Het deel met de hoofdzekering en de elektriciteitsmeter hoort bij de netbeheerder, in deze regio meestal Liander, en is vaak verzegeld. Alles daarna, vanaf de hoofdschakelaar, is jouw installatie: de groepenkast en alle leidingen naar stopcontacten, lampen en vaste apparaten.
In de groepenkast gaat de stroom van de hoofdschakelaar naar een of meer aardlekschakelaars en daarachter naar de installatieautomaten. Elke automaat beveiligt één eindgroep: een stroomkring naar een aantal stopcontacten, lichtpunten of één zwaar apparaat. De automaat schakelt uit bij overbelasting of kortsluiting. De aardlekschakelaar schakelt uit zodra er 30 mA of meer weglekt, bijvoorbeeld via een defect apparaat, vocht of een persoon.
In nieuwere kasten zie je vaak aardlekautomaten: een automaat en een aardlekbeveiliging in één, per groep. Lekt er dan ergens stroom weg, dan valt alleen die ene groep uit en blijven de koelkast en de verlichting in de rest van het huis werken. In oudere kasten kom je nog schroefzekeringen tegen, de zogenoemde stoppen, en soms groepen zonder enige aardlekbeveiliging.
Aansluitwaarde en groepenkast: twee verschillende grenzen
Een nieuwe groepenkast levert niet meer stroom. Hoeveel je woning tegelijk kan afnemen, bepaalt de aansluitwaarde van de netbeheerder. In woningen is dat vaak 1x35A, 1x40A of 3x25A. Die waarde staat meestal op de jaarafrekening van je energieleverancier, bij de netbeheerkosten.
De groepenkast verdeelt die capaciteit over de woning en beveiligt elk deel apart. Met meer groepen voorkom je dat één groep overbelast raakt, maar de totale capaciteit gaat er niet door omhoog. Komen een inductiekookplaat, een warmtepomp en een laadpaal samen, dan kan het nodig zijn om de aansluiting te verzwaren. Dat loopt via de netbeheerder. De elektricien zorgt dat de installatie achter de meter op de nieuwe aansluitwaarde is afgestemd.
Bij een 1-fase aansluiting komt alle belasting op één fase. Bij 3 fasen kun je zware gebruikers spreiden: de kookplaat op twee fasen, de wasdroger op een derde, de laadpaal over alle drie. Daardoor heb je bij drukke momenten meer ruimte, ook als de aansluitwaarde per fase lager is.
Uitbreiden of vervangen: waar de afweging op neerkomt
Uitbreiden kan als er fysiek ruimte is op de rail, er voor dat type kast nog passende onderdelen te krijgen zijn en de bestaande verdeling klopt. NEN 1010, de installatienorm, stelt een maximum aan het aantal eindgroepen achter één aardlekschakelaar. Zit een aardlekschakelaar al vol, dan kan er niet zomaar een groep bij, ook al lijkt er nog plek in de kast.
Vervangen ligt meer voor de hand als er nog stoppen in zitten, als niet alle groepen achter een aardlekbeveiliging zitten, of als er bij elke nieuwe wens weer een los kastje naast de bestaande kast moet komen. Ook als je bij een verbouwing toch al veel groepen verandert, is het vaak logischer de kast in één keer opnieuw op te bouwen, met reserveplaatsen voor later.
Een nieuwe kast vervangt de leidingen in de muren niet. In oudere woningen zit soms nog bedrading zonder randaarde, of een groep met veel meer stopcontacten dan je zou verwachten. Bij de opname bekijkt de elektricien daarom ook of de bestaande eindgroepen geschikt zijn om op de nieuwe kast aan te sluiten. In het kennisbankartikel over wanneer een groepenkast aan vervanging toe is, lees je welke signalen in het dagelijks gebruik daarop wijzen.
Zo verloopt het werk aan je groepenkast
Het begint met een opname. De elektricien bekijkt de kast, de aansluitwaarde en de bestaande groepen en brengt in kaart welke ruimtes en apparaten op welke groep zitten. Ook je plannen voor de komende jaren komen ter sprake, zoals een warmtepomp of laadpaal, zodat de nieuwe indeling daar ruimte voor houdt.
Daarna volgt een advies: uitbreiden of vervangen, hoeveel groepen, 1-fase of 3-fasen, aardlekschakelaars of aardlekautomaten en hoeveel reserve. Een bruikbaar advies vermeldt ook wat er buiten valt, zoals het verzwaren van de aansluiting bij de netbeheerder of het vernieuwen van oude leidingen.
Tijdens de uitvoering is de woning een deel van de dag zonder stroom. Houd rekening met de vriezer, een thuiswerkdag, een alarmsysteem en apparaten die je na een stroomonderbreking opnieuw moet instellen. Bij de oplevering wordt de installatie gemeten en getest, onder meer de isolatie van de leidingen en of elke aardlekbeveiliging op tijd uitschakelt. Je krijgt een groepenoverzicht, zodat je later weet welke automaat bij welke ruimte hoort.
Waar de prijs van een groepenkast van afhangt
Een vaste prijs per kast bestaat niet, omdat geen twee meterkasten gelijk zijn. Het aantal groepen telt mee, net als de keuze voor 1-fase of 3-fasen. Aardlekautomaten per groep zijn duurder dan een paar gedeelde aardlekschakelaars, maar bij uitval valt er minder tegelijk uit.
Ook de bestaande situatie weegt mee. Is er genoeg ruimte in de meterkast, zijn de leidingen goed te herkennen, moeten groepen worden gesplitst of komen er nieuwe leidingen naar bijvoorbeeld de keuken of de schuur. Vindt de elektricien bij de opname een gebrek, zoals een groep zonder aardlekbeveiliging in de badkamer, dan hoort dat apart in het voorstel te staan. Kosten voor het verzwaren van de aansluiting brengt de netbeheerder zelf in rekening.
Wat je vooraf zelf kunt uitzoeken
Zoek je aansluitwaarde op. Maak een foto van de gesloten groepenkast en van de meterkast als geheel, zodat zichtbaar is hoeveel ruimte er is. Kun je de opdruk op de automaten lezen zonder iets los te halen, dan helpt die foto ook.
Schrijf op welke zware apparaten er nu zijn en welke er de komende jaren bij komen: kookplaat, oven, vaatwasser, wasmachine, droger, boiler, warmtepomp, airco, laadpaal. Weet je welke groep uitvalt als de waterkoker en de magnetron tegelijk aanstaan, noteer dat. Zorg op de dag van de opname en de uitvoering dat de meterkast leeg en bereikbaar is.
Het openen van de kast, meten en losschroeven laat je over aan de elektricien. Ook een groep bijplaatsen met een setje uit de bouwmarkt is werk aan de vaste installatie, en een fout daarin zie je van buiten niet.
Veelgehoorde misverstanden over de groepenkast
Een oude kast is niet per definitie onveilig, en een nieuwe kast bewijst niet dat de hele installatie in orde is. De staat van de leidingen, de aansluitingen en het gebruik bepalen samen hoe veilig een installatie is.
Een aardlekschakelaar die af en toe uitvalt, betekent ook niet automatisch dat de kast vervangen moet worden. Vaak zit de oorzaak in een apparaat of in vocht, bijvoorbeeld in een buitenstopcontact. Het kennisbankartikel over een aardlekschakelaar die uitvalt legt uit wat je dan veilig kunt doen.
NEN 1010 verplicht je niet om een bestaande installatie bij elke nieuwe versie van de norm aan te passen. Een installatie wordt beoordeeld naar de norm die gold toen hij werd aangelegd. Wat je nu laat wijzigen of uitbreiden, moet wel aan de huidige norm voldoen.
Veelgestelde vragen
Kort antwoord op veelvoorkomende vragen
Hoe lang zit ik zonder stroom als de groepenkast wordt vervangen?
Dat hangt af van de omvang van het werk. Reken op een deel van de dag zonder stroom. Vooraf spreek je af wanneer de stroom eraf gaat, zodat je de vriezer dicht kunt houden en thuiswerk kunt verschuiven.
Kan een 3-fasen groepenkast op een 1-fase aansluiting?
Ja. Een kast kan zo worden opgebouwd dat een latere overstap naar 3 fasen eenvoudiger is. Of dat zinvol is, hangt af van je plannen voor bijvoorbeeld een laadpaal, inductie of warmtepomp.
Wat is het verschil tussen een aardlekschakelaar en een aardlekautomaat?
Een aardlekschakelaar bewaakt meerdere groepen tegelijk. Een aardlekautomaat combineert aardlekbeveiliging en automaat voor één groep. Bij een lekstroom valt dan alleen die groep uit.
Moet ik zelf de netbeheerder benaderen voor een zwaardere aansluiting?
De verzwaring zelf voert de netbeheerder uit en de aanvraag gaat op naam van de aansluiting. De elektricien kan aangeven welke aansluitwaarde past bij je plannen en stemt de groepenkast daarop af.
Mag ik zelf een groep bijzetten?
Werk in de groepenkast is werk aan de vaste installatie. Laat het doen door een vakbekwame elektricien, die na afloop ook meet of de beveiliging werkt zoals bedoeld.