Wat een bedrijfspand anders maakt dan een woning
Een bedrijfspand heeft meestal meer groepen, een zwaardere aansluiting en vaker 3-fasen dan een woning. In plaats van één groepenkast is er vaak een hoofdverdeler met onderverdelers per ruimte of verdieping. Er lopen mensen rond die de installatie niet kennen, en er hangt meer van af als er iets uitvalt: een kassa die niet werkt, een koeling die stopt of een machine die stilstaat.
Ook de verantwoordelijkheid ligt anders. Als werkgever moet je volgens de Arbowet zorgen voor veilige arbeidsmiddelen en een veilige werkomgeving, en daar hoort de elektrische installatie bij. NEN 3140 beschrijft hoe je dat in de praktijk regelt, met periodieke inspectie, afspraken over wie aan de installatie mag werken en documentatie.
In een gehuurd pand komt daar de vraag bij wie waarvoor verantwoordelijk is. Leg vast wat bij de eigenaar hoort en wat bij de huurder, zodat er bij een verbouwing of inspectie geen discussie ontstaat.
Krachtstroom in de werkplaats
Machines in een werkplaats werken vaak op 400 volt, op 3-fasen. Ze krijgen een CEE-contactdoos, de rode contactdoos, meestal met vijf polen, of een vaste aansluiting. Welke stroomwaarde de contactdoos heeft, bijvoorbeeld 16 of 32 ampère, hangt af van de machine. De groep, de kabel en de automaat worden daarop afgestemd.
Motoren van compressoren, zaagmachines en pompen vragen bij het starten kort een veelvoud van hun normale stroom. Een automaat die daar niet op is gekozen, schakelt bij het aanzetten af. Bij 3-fasen motoren moet ook de draairichting kloppen. Is de fasevolgorde verkeerd, dan draait de motor de verkeerde kant op, wat bij sommige machines schade of gevaar oplevert.
Afhankelijk van de machine kan een werkschakelaar of noodstop in de buurt nodig zijn, zodat de machine snel en zichtbaar spanningsloos kan. Wat er per machine nodig is, volgt uit de handleiding van de fabrikant en de situatie in de werkplaats.
De verdeelinrichting: indeling, ruimte en selectiviteit
De verdeelinrichting is het hart van de installatie. Een goede indeling maakt duidelijk welke groep waarheen gaat, met een actueel overzicht in of bij de kast. In een groter pand werkt een indeling met onderverdelers per ruimte of afdeling vaak beter dan alle groepen in één kast. Je kunt dan een deel van het pand uitschakelen zonder dat de rest stilvalt.
Selectiviteit betekent dat bij een fout alleen de beveiliging het dichtst bij die fout afschakelt. Een kortsluiting in een machine hoort de groep van die machine uit te schakelen, niet de hele onderverdeler of het pand. Dat vraagt een afgestemde keuze van automaten en zekeringen van hoofdverdeler tot eindgroep.
Computers, verlichting met elektronische voorschakelapparaten en apparatuur met frequentieregelaars veroorzaken kleine lekstromen. Als te veel van die apparaten achter één aardlekschakelaar zitten, kan die zonder echte fout afschakelen. Een spreiding over meerdere aardlekbeveiligingen voorkomt dat. Laat bij uitbreiding ook reserveruimte in de kast, zodat de volgende aanpassing niet meteen een nieuwe kast vraagt.
Uitbreiden en verbouwen terwijl het bedrijf doorloopt
Een bedrijf kan meestal niet dagen dicht voor elektrawerk. Daarom wordt het werk vaak in fases gepland. Wat zonder onderbreking kan, gebeurt tijdens werktijd. Werk waarbij de spanning eraf moet, wordt gepland op een moment dat het bedrijf er het minst last van heeft. Spreek vooraf af welke ruimtes wanneer zonder stroom zitten en wie de medewerkers informeert.
Bij een verbouwing werkt de elektricien samen met de aannemer en andere installateurs. Vroeg overleg voorkomt dat er gesleuven moeten worden in wanden die net zijn afgewerkt. Moet een deel van het pand tijdelijk stroom houden terwijl de verdeelinrichting wordt vervangen, dan kan een tijdelijke voorziening of een aggregaat dat opvangen.
Komen er veel zware verbruikers bij, dan kan de aansluiting op het net te krap worden. Tot en met 3x80 ampère heet dat een kleinverbruikaansluiting. Daarboven gaat het om een grootverbruikaansluiting, met een eigen traject bij de netbeheerder, in deze regio meestal Liander. Breng dat vroeg in kaart, omdat de doorlooptijd lang kan zijn.
NEN 1010 bij aanleg, NEN 3140 bij beheer
NEN 1010 is de norm voor het ontwerpen en aanleggen van laagspanningsinstallaties. Elke uitbreiding of aanpassing in je pand wordt volgens die norm uitgevoerd: de keuze van kabels en beveiligingen, de aardlekbeveiliging en de manier waarop alles wordt aangelegd en gecontroleerd.
NEN 3140 gaat over de bedrijfsvoering van een installatie die al in gebruik is. Daaronder vallen periodieke inspectie van de installatie, het keuren van arbeidsmiddelen zoals verlengsnoeren en handgereedschap, en afspraken over veilig werken. Volgens NEN 3140 wijst een bedrijf een installatieverantwoordelijke aan, die de verantwoordelijkheid draagt voor de installatie en het werk eraan.
Hoe vaak een inspectie nodig is, hangt af van het soort bedrijf, het gebruik en de omstandigheden. Een werkplaats met stof, vocht of trillingen vraagt meer aandacht dan een kantoor. Oprichter Bas Kuijpers heeft ervaring als werkverantwoordelijke en installatieverantwoordelijke voor hoog- en laagspanning, en SafetyVolt voert NEN 3140-inspecties uit en keurt arbeidsmiddelen.
Documentatie en overdracht voor facilitair beheer
Voor een beheerder is goede documentatie net zo nuttig als de installatie zelf. Denk aan een groepenoverzicht per verdeler, tekeningen van de installatie en een overzicht van wat bij de laatste wijziging is aangepast. Zonder die stukken kost elke storing of aanpassing meer tijd, omdat eerst moet worden uitgezocht hoe alles in elkaar zit.
Na een inspectie volgens NEN 3140 ligt er een rapport met bevindingen. Maak een lijst van de herstelpunten, zet erbij wie ze oppakt en wanneer, en bewaar het rapport bij de documentatie. Bij een volgende inspectie of een vraag van een verzekeraar heb je dan alles bij elkaar.
Wissel je van huurder of beheerder, draag de documentatie dan over. Een nieuwe gebruiker weet dan welke groepen er zijn, wat er de laatste jaren is veranderd en wanneer de volgende inspectie gepland staat.
Wat je vooraf in kaart brengt voor een aanvraag
Begin met een lijst van wat er moet komen of veranderen: machines, werkplekken, verlichting, koeling of een nieuwe indeling. Zet bij machines de gegevens van het typeplaatje, zoals spanning, stroom of vermogen. Een plattegrond of schets met de gewenste plekken helpt om de kabelroutes en de verdeling over groepen te bepalen.
Verzamel wat er al is: tekeningen, groepenoverzichten en eerdere inspectierapporten. Maak foto’s van de verdeelkasten zoals ze er normaal uitzien, met het groepenoverzicht als dat in de deur hangt. Open geen kasten om groepen na te lopen. Een onvolledige set gegevens is een prima begin.
Geef ook aan wanneer het werk het beste past, wie de contactpersoon in het pand is en of er toegang of werktijden zijn waar rekening mee moet worden gehouden. Met die informatie kun je een aanvraag doen via /offerte-aanvragen/. SafetyVolt werkt VCA-gecertificeerd, ook in bedrijfspanden en werkplaatsen waar tijdens het werk wordt doorgewerkt.
Veelgestelde vragen
Kort antwoord op veelvoorkomende vragen
Welke norm geldt voor de elektra in mijn bedrijfspand?
Voor de aanleg en elke uitbreiding geldt NEN 1010. Voor het beheer van de installatie tijdens gebruik, met inspectie, keuring van arbeidsmiddelen en veilig werken, geldt NEN 3140.
Hoe vaak moet de installatie worden geïnspecteerd?
Dat hangt af van het soort bedrijf, het gebruik en de omstandigheden. Een werkplaats met stof, vocht of zware machines vraagt vaker inspectie dan een kantoor. Leg de termijn vast in een plan en houd bij wanneer de laatste inspectie was.
Kan ik een extra machine op een bestaande CEE-contactdoos aansluiten?
Een stekker in een passende contactdoos steken is gewoon gebruik. De vraag is of de groep het aankan als die machine tegelijk draait met andere verbruikers op dezelfde groep of verdeler. Twijfel je, of valt de automaat bij het starten af, laat het dan beoordelen.
Wie is verantwoordelijk, de eigenaar of de huurder?
Dat hangt af van het huurcontract. Vaak is de eigenaar verantwoordelijk voor de vaste installatie en de huurder voor wat hij zelf toevoegt en voor de arbeidsmiddelen. Leg de afspraken vast, zeker bij een verbouwing of inspectie.
Kan het werk buiten openingstijden?
Werk waarbij de spanning eraf moet, wordt vaak gepland op een moment dat het bedrijf er het minst last van heeft. Geef in je aanvraag aan welke momenten voor jou het beste passen, dan wordt daar bij de planning naar gekeken.