Wat NEN 3140 is
NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties op laagspanning. Waar NEN 1010 gaat over hoe je een installatie aanlegt, gaat NEN 3140 over hoe je er daarna veilig mee omgaat. Denk aan het beheer van de installatie, het veilig werken aan of in de buurt van elektrische delen, de verdeling van verantwoordelijkheden en het periodiek inspecteren. Voor hoogspanning bestaat een vergelijkbare norm, NEN 3840.
De norm geldt voor vaste installaties, zoals de verdeelkast, de bekabeling, verlichting en vast aangesloten machines. Hij geldt ook voor elektrische arbeidsmiddelen die medewerkers gebruiken, zoals handgereedschap, verlengsnoeren, kabelhaspels en apparaten met een stekker.
In de volksmond heet het een NEN 3140-keuring. Formeel gaat het om een inspectie van de installatie en een keuring van de arbeidsmiddelen. In de praktijk worden beide vaak in één ronde gedaan, maar het zijn twee verschillende onderdelen met een eigen werkwijze.
Wie het moet: de werkgever en het Arbobesluit
De verplichting ligt bij de werkgever. Het Arbobesluit vraagt in artikel 3.4 dat elektrische installaties zo zijn ingericht en onderhouden dat ze geen gevaar opleveren, en dat ze daarvoor periodiek worden geïnspecteerd. Artikel 3.5 gaat over het veilig werken aan elektrische installaties. Artikel 7.4a vraagt dat arbeidsmiddelen die aan slijtage onderhevig zijn, periodiek worden gekeurd door een deskundige en dat je daarvan een schriftelijk bewijs bewaart.
Hoe je dat precies doet, staat niet in de wet. Daarvoor is NEN 3140 de gangbare uitwerking. De norm zelf is geen wet, maar wie volgens NEN 3140 werkt, kan laten zien dat hij aan de eisen uit het Arbobesluit voldoet. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt de norm ook als maatstaf bij controles en na een ongeval.
Werk je als ondernemer zonder personeel, zoek dan uit welke regels voor jouw situatie gelden. Ook dan kan een opdrachtgever, verhuurder of verzekeraar om een recent inspectierapport vragen. Een veilige installatie is hoe dan ook in je eigen belang.
Hoe vaak: interval op basis van risico
Er staat geen vaste termijn in de wet. De werkgever bepaalt het interval op basis van de risico’s, en legt dat vast. De risico-inventarisatie en -evaluatie, de RI&E, is daarvoor het vertrekpunt. NEN 3140 bevat een methode om de termijn te bepalen aan de hand van het gebruik van de ruimte, de omgeving en de belasting van de installatie.
In de praktijk betekent dat het volgende. Een kantoor met droge ruimtes en weinig zware apparatuur kan een langere termijn hebben. Een werkplaats met stof, vocht, trillingen of zware machines komt op een kortere termijn uit. Ruimtes waar veel mensen samenkomen of waar een storing grote gevolgen heeft, zoals koel- en vriescellen of een productielijn, vragen ook om meer aandacht.
Voor arbeidsmiddelen geldt hetzelfde principe. Gereedschap dat elke dag op een bouwplaats wordt gebruikt, slijt sneller dan een printer op een bureau. Veel bedrijven keuren arbeidsmiddelen eens per jaar en zwaar gebruikt gereedschap vaker. Wat je ook kiest: schrijf op waarom je die termijn hebt gekozen, zodat je het kunt uitleggen als iemand ernaar vraagt.
Installatie en arbeidsmiddelen: wat wordt er gekeurd
Bij de inspectie van de vaste installatie kijkt de inspecteur eerst visueel. Is de verdeelkast in orde, zijn afdekkingen aanwezig, zijn kabels beschadigd, klopt het groepenoverzicht, zijn er tijdelijke aansluitingen die er al jaren hangen. Daarna volgen metingen, zoals de isolatieweerstand, de doorgaande aarding en de werking van aardlekbeveiligingen. Soms wordt de kast met een warmtebeeldcamera bekeken om losse of overbelaste verbindingen op te sporen.
Bij de keuring van arbeidsmiddelen wordt elk apparaat met een stekker apart bekeken en gemeten. Het snoer en de stekker, de behuizing, de aarding en de isolatie. Goedgekeurde apparaten krijgen een label met de keuringsdatum. Alles komt in een register, zodat je per apparaat kunt laten zien wanneer het voor het laatst is gekeurd.
Machines die vast zijn aangesloten horen bij de installatie, apparaten met een stekker bij de arbeidsmiddelen. Bij twijfel bespreek je vooraf met de inspecteur wat waar onder valt, zodat niets tussen wal en schip valt.
De rollen binnen NEN 3140
NEN 3140 werkt met aangewezen personen. De installatieverantwoordelijke is degene die de dagelijkse verantwoordelijkheid heeft voor de installatie. De werkverantwoordelijke heeft de leiding over een concrete klus aan de installatie. Daarnaast zijn er vakbekwame personen en voldoende onderrichte personen, afhankelijk van welk werk iemand mag doen.
Die aanwijzing doet de werkgever schriftelijk. In een klein bedrijf is er vaak niemand intern die deze rol kan vervullen. Dan kan de werkgever een externe partij inschakelen. Het is wel nodig dat duidelijk is wie welke rol heeft, ook als een installateur van buiten komt.
Voor medewerkers die zelf geen elektrisch werk doen, is het voldoende dat ze weten hoe ze veilig met de installatie en hun gereedschap omgaan. Een korte visuele controle voor gebruik, zoals kijken of een snoer niet beschadigd is, hoort daarbij.
Wat een verzekeraar kan vragen
Los van het Arbobesluit kan je verzekeraar eisen stellen. In de polisvoorwaarden van een bedrijfsverzekering staat soms dat de elektrische installatie periodiek moet worden geïnspecteerd, of dat je na een inspectie de gevonden gebreken binnen een bepaalde termijn herstelt. Na een brand kan de verzekeraar vragen om het laatste inspectierapport.
Sommige verzekeraars vragen om een inspectie volgens een specifieke regeling, zoals een SCIOS Scope 10-inspectie die gericht is op brandrisico’s van de elektrische installatie. Zo’n inspectie mag alleen een bedrijf uitvoeren dat daarvoor is gecertificeerd. Dat is iets anders dan een NEN 3140-inspectie voor de Arbo-eisen, ook al overlappen ze gedeeltelijk.
Kijk daarom in je polis of vraag je verzekeraar welke inspectie zij precies willen, hoe vaak en door wie. Dan weet je vooraf of één inspectieronde voor beide doelen volstaat of dat je twee verschillende rapporten nodig hebt.
Wat je voorbereidt
Een inspectie gaat sneller en levert meer op als je een paar dingen klaar hebt. Zoek de installatietekeningen en schema’s op, als die er zijn. Verzamel eerdere inspectierapporten en het register van arbeidsmiddelen. Maak een overzicht van de ruimtes en waar de verdeelkasten hangen.
Zorg dat de inspecteur overal bij kan. Sleutels van technische ruimtes, een vrije toegang tot de verdeelkasten en geen pallets voor de kast. Spreek af wie aanspreekpunt is tijdens de inspectie. Leg de arbeidsmiddelen op één plek klaar, of zorg dat medewerkers weten dat hun gereedschap wordt opgehaald.
Voor sommige metingen moet een groep of een deel van de installatie kort uit. Overleg vooraf wat dat betekent voor koeling, servers, kassasystemen of machines die midden in een proces zitten. Zo kun je de inspectie plannen op een moment dat het je bedrijf zo weinig mogelijk raakt.
Na de inspectie: rapport en herstel
Na de inspectie krijg je een rapport met de bevindingen. Gebreken worden meestal ingedeeld naar ernst. Een gebrek met direct gevaar moet meteen worden opgelost, andere punten kun je inplannen. Bewaar het rapport, want het is je bewijs dat de installatie is geïnspecteerd.
Laat de gebreken herstellen en leg vast wat er is gedaan. Pas dan is de cirkel rond. Een rapport vol open punten helpt je bij een ongeval of schade weinig. Plan meteen de volgende inspectie in op basis van het interval dat je hebt vastgesteld.
Wil je een inspectie van je bedrijfsinstallatie of een keuring van arbeidsmiddelen laten plannen, vraag die dan aan via /offerte-aanvragen/?dienst=inspectie. Vermeld het type bedrijf, het aantal ruimtes en of er een eerder rapport is. Zie je rook of vonken bij een verdeelkast, bel 112. Bij een storing zonder direct gevaar kun je terecht via /storing/.
Veelgestelde vragen
Kort antwoord op veelvoorkomende vragen
Is een NEN 3140-keuring wettelijk verplicht?
Het Arbobesluit verplicht werkgevers om de elektrische installatie en arbeidsmiddelen veilig te houden en periodiek te laten inspecteren. NEN 3140 zelf is geen wet, maar het is de gangbare manier om aan die verplichting te voldoen.
Hoe vaak moet een NEN 3140-inspectie?
De wet noemt geen vaste termijn. Het interval volgt uit de risico’s van je installatie en je werkomgeving. NEN 3140 bevat een methode om dat te bepalen. Leg vast welke termijn je kiest en waarom.
Wat is het verschil tussen een inspectie en een keuring?
Met inspectie wordt meestal de controle van de vaste installatie bedoeld, zoals de verdeelkast en de bekabeling. Met keuring de controle van arbeidsmiddelen met een stekker, zoals gereedschap en verlengsnoeren. Beide vallen onder NEN 3140.
Telt een NEN 3140-inspectie ook voor mijn verzekeraar?
Dat hangt af van je polis. Sommige verzekeraars accepteren een NEN 3140-rapport, andere vragen om een inspectie volgens een eigen regeling, bijvoorbeeld gericht op brandrisico. Vraag het vooraf na bij je verzekeraar.
Moet het bedrijf stil liggen tijdens de inspectie?
Meestal niet helemaal. Voor sommige metingen moet een groep kort uit. Bespreek vooraf welke processen niet mogen stoppen, dan kan de inspectie daarop worden afgestemd en in delen worden gedaan.
Passende vervolgstap
Wil je je situatie bespreken?
Vertel kort wat je ziet of wilt veranderen. Dan kunnen we gericht meedenken.
Plan een NEN 3140-inspectie of keuring.