Aardlekschakelaar of aardlekautomaat: wat is het verschil?

Wat een aardlekschakelaar doet

Een aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die naar je apparaten gaat met de stroom die terugkomt. In een gezonde installatie is dat gelijk. Loopt er ergens stroom weg, bijvoorbeeld via een beschadigde kabel, een vochtig apparaat of via iemand die een spanningvoerend deel aanraakt, dan klopt die som niet meer. Bij een verschil van 30 mA schakelt een aardlekschakelaar voor woningen binnen een fractie van een seconde af. Dat is snel genoeg om een ernstige schok te voorkomen.

Wat een aardlekschakelaar niet doet, is je kabels beschermen tegen te veel stroom. Een kortsluiting tussen fase en nul, of een groep waarop te veel apparaten tegelijk draaien, ziet hij niet als lekstroom. Daarvoor zitten er installatieautomaten achter. In een gangbare kast zie je daarom een aardlekschakelaar met daarnaast een rij automaten die er via een kamrail op zijn aangesloten.

Op een aardlekschakelaar staat ook een stroomwaarde, bijvoorbeeld 40 A. Dat is hoeveel stroom er maximaal doorheen mag. Het is geen beveiliging tegen overbelasting. Die rol hebben de automaten erachter.

Wat een installatieautomaat doet

Een installatieautomaat beschermt de kabel van één groep. Trekt die groep langere tijd meer stroom dan de kabel aankan, dan schakelt de automaat af voordat de kabel te warm wordt. Bij een kortsluiting schakelt hij direct af. Op de automaat staat een letter en een getal, zoals B16. Het getal is de nominale stroom in ampère, de letter de karakteristiek: hoe snel hij reageert op een korte piek. In woningen is B gebruikelijk, voor apparaten met een hoge inschakelstroom wordt soms C gekozen.

Een automaat reageert dus op te veel stroom, een aardlekschakelaar op weglekkende stroom. Beide zijn nodig. In oudere installaties zie je soms alleen automaten of zelfs nog smeltzekeringen, zonder aardlekbeveiliging. Daar ontbreekt de bescherming tegen een schok volledig.

De aardlekautomaat: beide functies in één

Een aardlekautomaat, ook wel combi-automaat genoemd, heeft beide functies in één behuizing. Hij bewaakt de lekstroom van precies één groep en beschermt die groep ook tegen overbelasting en kortsluiting. Elke groep heeft dan zijn eigen aardlekbeveiliging. Je herkent hem aan een testknop op elk afzonderlijk onderdeel en aan opschriften met zowel een karakteristiek, zoals B16, als een lekstroomwaarde van 30 mA.

Er zijn uitvoeringen die één moduleplaats breed zijn en uitvoeringen van twee plaatsen. In een kast met alleen aardlekautomaten heb je geen losse aardlekschakelaars meer met groepen erachter. Elke groep staat op zichzelf.

Het werkingsprincipe van de lekstroombewaking is hetzelfde als bij een aardlekschakelaar. Het verschil zit in hoeveel groepen er tegelijk uitvallen als er iets misgaat.

Selectiviteit: alleen uitschakelen wat nodig is

Selectiviteit betekent dat bij een fout alleen het deel van de installatie uitschakelt waar de fout zit. Een voorbeeld. Zit de koelkast samen met de wasmachine, de woonkamer en de gang achter één aardlekschakelaar, en gaat de wasmachine lekken, dan valt alles achter die aardlekschakelaar uit. De koelkast staat dan uit terwijl je misschien niet thuis bent, en de gang is donker. Met aardlekautomaten valt alleen de groep van de wasmachine uit.

Er speelt nog iets. Veel apparaten lekken in normaal gebruik een heel klein beetje stroom weg, vooral apparaten met elektronica en filters. Per apparaat is dat weinig, maar achter één aardlekschakelaar tellen die kleine stroompjes op. Zitten er veel van zulke apparaten achter dezelfde aardlekschakelaar, dan kan een kleine extra lekstroom, zoals bij vocht in een buitenstopcontact, genoeg zijn om hem te laten afschakelen. Met een aardlekbeveiliging per groep wordt die optelsom verdeeld.

Selectiviteit speelt ook tussen beveiligingen die achter elkaar staan. De beveiliging die het dichtst bij de fout zit, hoort eerst af te schakelen. Zo valt niet de hele installatie uit door een fout in één apparaat. Bij het ontwerp van een kast let de elektricien daarop.

Waarom moderne kasten vaker aardlekautomaten hebben

De belangrijkste reden is het gemak bij een storing. Je weet direct welke groep de oorzaak is, omdat alleen die uit staat. De rest van het huis blijft werken. Dat scheelt zoeken en het voorkomt dat de vriezer uren uit staat door een probleem in de tuin.

Een tweede reden is dat huizen meer elektronica hebben dan vroeger. Een warmtepomp, een inductiekookplaat, een omvormer van zonnepanelen en een laadpaal hebben allemaal een eigen groep nodig. Als zulke groepen hun eigen aardlekbeveiliging krijgen, beïnvloeden ze elkaar minder. Voor een laadpaal gelden aanvullende eisen aan het type aardlekbeveiliging, omdat een auto bij het laden ook gelijkstroomlekstroom kan veroorzaken. Sommige laadpalen hebben die detectie ingebouwd, bij andere moet de beveiliging in de kast daarop zijn gekozen.

Een kast met alleen aardlekautomaten is per groep duurder in onderdelen dan een kast met een paar aardlekschakelaars en gewone automaten. Daarom zie je ook vaak een mengvorm. De gewone groepen zitten dan achter aardlekschakelaars en groepen waarvoor uitval vervelend is, zoals de koelkast, de vriezer of de warmtepomp, krijgen een aardlekautomaat. Welke opzet past, hangt af van je huis en je wensen.

Wat je in je eigen groepenkast ziet

Je kunt zonder iets open te maken zien wat je hebt. Kijk door het deurtje of het venster van de kast naar de onderdelen. Zie je een breder onderdeel met een testknop, vaak gemarkeerd met een T, en daarnaast een rij smallere automaten zonder testknop, dan heb je aardlekschakelaars met groepen erachter. Heeft elk onderdeel een eigen testknop en staat op elk onderdeel zowel een waarde als B16 als 30 mA, dan heb je aardlekautomaten.

Op een aardlekschakelaar staat meestal het symbool IΔn met daarbij 30 mA. Bij een hoofdschakelaar zonder testknop gaat het om een gewone schakelaar die de hele kast uitzet. In oudere kasten kom je ook tegen dat alleen een deel van de groepen achter een aardlekschakelaar zit, bijvoorbeeld de wasmachine en de badkamer, en de rest niet.

Maak een foto van de voorkant van de kast met het deurtje open en de afdekking op zijn plaats. Daarop kan een elektricien al veel aflezen. De afdekplaat haal je zelf niet weg, want daarachter zitten onderdelen onder spanning.

De testknop en wat je zelf veilig kunt doen

Op elke aardlekschakelaar en aardlekautomaat zit een testknop. Fabrikanten raden aan die af en toe te gebruiken. Druk je erop, dan moet de beveiliging direct afschakelen. Daarna zet je hem weer omhoog. Houd er rekening mee dat de groepen erachter dan even uit zijn, dus doe het niet terwijl de computer aan staat of de oven bezig is.

Schakelt hij niet af bij het indrukken van de testknop, of gaat hij niet meer omhoog, dan is er iets mis met de beveiliging. Gebruik de groep dan zo min mogelijk en laat het nakijken.

Valt een aardlekschakelaar of aardlekautomaat uit zichzelf uit, dan mag je hem één keer terugzetten. Blijft hij aan, let dan op wanneer het opnieuw gebeurt. Valt hij direct weer uit, haal dan de stekkers uit de stopcontacten op die groep en probeer het opnieuw. Meer daarover lees je in het artikel over een aardlekschakelaar die uitvalt. Aan de kast zelf of de bedrading ga je niet zitten.

Wanneer overstappen zinvol is

Je hoeft een werkende kast met aardlekschakelaars niet te vervangen alleen om aardlekautomaten te krijgen. Zo’n kast is veilig als hij goed is aangelegd. Een overstap komt vooral in beeld als de kast toch wordt vervangen of uitgebreid, bijvoorbeeld voor een inductiekookplaat, een warmtepomp of een laadpaal. Dan is het het moment om de opzet opnieuw te bekijken.

Ook als een aardlekschakelaar regelmatig afschakelt en je daardoor steeds een groot deel van het huis kwijt bent, kan het helpen om de groepen anders te verdelen of aardlekautomaten toe te passen. Eerst moet dan wel duidelijk zijn wat de oorzaak is. Een lekkend apparaat of vocht in een buitenstopcontact los je niet op met een ander type beveiliging.

Wil je weten wat er in jouw kast zit en wat een logische volgende stap is, stuur dan een foto van de kast en een korte beschrijving van je plannen via /offerte-aanvragen/?dienst=groepenkast. Zie je rook, vonken of ruik je brandlucht bij de meterkast, blijf er dan weg en bel 112. Bij een storing zonder direct gevaar kun je terecht via /storing/.