Waarom nooit met een stekker op een stopcontact
Op internet zie je soms het advies om een aggregaat met een verloopsnoer met aan beide kanten een stekker in een stopcontact te steken. Zo zou het hele huis stroom krijgen. Doe dat nooit. Zodra één stekker in het aggregaat zit en de andere nog los is, staan de pennen van die losse stekker onder spanning. Wie die aanraakt, krijgt de volle spanning.
Het grootste gevaar zit buiten je huis. Als de stroom uitvalt, is je installatie nog steeds via de meter verbonden met het net. Het aggregaat voedt dan via je meterkast de kabel in de straat. In het transformatorstation wordt die spanning omhoog getransformeerd, want een transformator werkt in twee richtingen. Een netwerkmonteur die de kabel als spanningsloos beschouwt, kan daardoor ernstig gewond raken.
Komt de stroom van het net terug terwijl het aggregaat nog draait, dan staan twee bronnen tegen elkaar. Dat kan het aggregaat, je installatie en apparaten beschadigen en brand veroorzaken.
De omschakelaar: net of aggregaat, nooit allebei
Een omschakelaar is een schakelaar die je installatie losmaakt van het net voordat hij hem op het aggregaat zet. Een handbediende omschakelaar heeft meestal drie standen: net, uit en aggregaat. Mechanisch is het onmogelijk om beide bronnen tegelijk in te schakelen. De omschakelaar onderbreekt ook de nul, zodat er geen verbinding met het net overblijft.
De omschakelaar komt tussen de meter en de groepenkast, of tussen de hoofdschakelaar en de groepen die je op noodstroom wilt laten werken. Het aggregaat wordt aangesloten op een vaste inlaat aan de buitenmuur of in de technische ruimte. Dat is een contactdoos met pennen, zodat er nooit spanning op een losse stekker staat. De kabel van het aggregaat heeft aan die kant een contrastekker.
Voor bedrijven bestaan ook automatische omschakelaars. Die zien dat de netspanning wegvalt, starten het aggregaat en schakelen over zodra het op spanning is. Als het net terugkomt, schakelen ze terug. Of dat nodig is, hangt af van hoe snel je stroom terug moet hebben. Het aansluiten van een omschakelaar is werk aan de vaste installatie en hoort bij een elektricien.
Aarding en aardlekbeveiliging
In normale situaties zit je installatie via het net aan een aardingsstelsel gekoppeld. De aardlekschakelaars in je groepenkast werken omdat er een vaste relatie is tussen de nul, de aarde en de fase. Zodra je overschakelt naar een aggregaat, moet die relatie opnieuw goed geregeld zijn. Anders werkt je aardlekbeveiliging mogelijk niet meer zoals je verwacht.
Hoe dat moet, hangt af van het type aggregaat en het aardingsstelsel op je adres. Bij sommige aggregaten is de nul binnenin met het frame verbonden, bij andere niet. Soms is er een aparte aardelektrode nodig bij het aggregaat. Dat bepaalt de installateur per situatie en controleert hij met metingen na het aansluiten.
Ook de omvormer van zonnepanelen verdient aandacht. Valt het net uit, dan schakelt een omvormer af. Draait het aggregaat, dan kan de omvormer die spanning aanzien voor het net en gaan terugleveren aan het aggregaat. Dat kan het aggregaat beschadigen. Neem de omvormer daarom mee in het ontwerp, bijvoorbeeld door de groep van de omvormer bij noodstroom buiten de omschakeling te houden.
Vermogen bepalen
Begin met de vraag wat er moet blijven werken. Voor een woning is dat vaak de koelkast, de vriezer, wat verlichting, de cv-pomp, de internetrouter en een paar stopcontacten. Het hele huis op een aggregaat zetten, inclusief inductiekookplaat, warmtepomp en laadpaal, vraagt een veel groter aggregaat. Daarom wordt vaak een aparte noodstroomgroep of een deel van de groepen op de omschakelaar aangesloten.
Tel de vermogens van wat tegelijk aanstaat bij elkaar op. Let daarbij op de aanloopstroom. Een koelkast, een vriezer, een pomp of een compressor trekt bij het starten een veelvoud van zijn normale stroom. Een aggregaat dat het normale verbruik net aankan, kan bij zo’n start toch in spanning zakken of afslaan. Aggregaten worden vaak in kVA aangeduid. Dat is niet hetzelfde als kW, omdat niet alle apparaten hun vermogen even efficiënt gebruiken.
Apparaten met gevoelige elektronica, zoals een cv-ketel, computers of een router, werken beter op een aggregaat met een stabiele spanning en frequentie. Bij een 3-fasen aggregaat moet de belasting over de fasen worden verdeeld. Een elektricien kan met je meekijken welke groepen op noodstroom komen en welk vermogen daarbij hoort.
Noodstroom voor bedrijven
Voor een bedrijf is de vraag vaak wat een stroomstoring kost. Koelcellen die opwarmen, een productieproces dat halverwege stopt, een kassa die niet werkt of een server die plat gaat. Breng in kaart welke processen door moeten en hoe lang je zonder stroom kunt. Daarop baseer je het vermogen, de manier van omschakelen en of je naast het aggregaat een UPS nodig hebt die de eerste seconden overbrugt.
Een vast opgesteld noodstroomaggregaat vraagt onderhoud. Laat het periodiek proefdraaien, liefst onder belasting, zodat je weet dat het start als het moet. Houd de brandstof op peil en ververs die op tijd, want brandstof die lang stilstaat kan problemen geven. Leg vast wie verantwoordelijk is voor het testen en wat er moet gebeuren bij een storing.
Een noodstroominstallatie hoort bij de elektrische installatie van je bedrijf. Neem hem daarom mee in de periodieke inspectie volgens NEN 3140, net als de omschakelaar en de groepen die op noodstroom zijn aangesloten.
Tijdelijke installaties bij evenementen en op de bouw
Op evenementen, markten en bouwplaatsen zie je vaak een aggregaat zonder vaste netaansluiting. Dan is er geen terugvoeding naar het net, maar de veiligheid moet wel kloppen. Het aggregaat voedt een tijdelijke verdeelkast met eigen aardlekbeveiligingen en installatieautomaten. Daarvandaan lopen kabels naar de kramen, de keet, het podium of de bouwlift.
NEN 1010 heeft aparte bepalingen voor bouwterreinen en voor tijdelijke installaties op evenementen, omdat daar andere risico’s spelen. Kabels liggen buiten, er lopen mensen overheen, het regent en er wordt veel op- en afgebouwd. Kabels en verdeelkasten moeten geschikt zijn voor buitengebruik en goed zijn beschermd waar publiek loopt. De aarding van het aggregaat en de verdeelkast moet kloppen voordat er iets wordt aangesloten.
Bij evenementen kan de gemeente in de vergunning eisen stellen aan de elektrische installatie, bijvoorbeeld een controle voordat het publiek binnenkomt. Vraag dat bij de organisatie of de gemeente na. Laat de tijdelijke installatie opbouwen en controleren door iemand die daar ervaring mee heeft.
Wat je zelf veilig kunt doen
Een draagbaar aggregaat zonder aansluiting op je installatie mag je gewoon gebruiken. Je steekt de stekkers van losse apparaten, zoals een koelkast of een lamp, direct in de contactdozen op het aggregaat, eventueel met een geschikt verlengsnoer. Je huisinstallatie blijft daarbij volledig los van het aggregaat.
Zet het aggregaat altijd buiten, op afstand van ramen, deuren en ventilatieopeningen. Een aggregaat op brandstof maakt koolmonoxide, een gas dat je niet ruikt en dat dodelijk kan zijn. Een garage, schuur of kelder is geen goede plek, ook niet met de deur open. Tank alleen als het aggregaat uit en afgekoeld is.
Wil je je huis of bedrijf wel op het aggregaat aansluiten, dan is een omschakelaar nodig en dat is werk voor een elektricien. Steek nooit een snoer met twee stekkers in een stopcontact, ook niet even.
Voorbereiden en aanvragen
Zet op een rij welke apparaten of processen op noodstroom moeten, welk aggregaat je hebt of overweegt en waar het kan staan. Maak een foto van je groepenkast en noteer je aansluitwaarde. Heb je zonnepanelen of een thuisbatterij, vermeld dat dan ook, want dat heeft invloed op het ontwerp.
Met die informatie kan een elektricien beoordelen waar de omschakelaar komt, welke groepen erop gaan, hoe de aarding wordt geregeld en welke inlaat er nodig is. Na het aansluiten wordt de omschakeling getest en gemeten, zodat je weet dat het werkt voordat je het echt nodig hebt.
Wil je een aggregaat laten aansluiten of een tijdelijke installatie bespreken, stuur je gegevens via /offerte-aanvragen/?dienst=anders. Is de stroom nu uitgevallen, kijk dan op /storing/. Zie je rook of vonken of ruik je brandlucht, blijf weg en bel 112.
Veelgestelde vragen
Kort antwoord op veelvoorkomende vragen
Mag ik een aggregaat met een stekker op een stopcontact aansluiten?
Nee. Een snoer met aan beide kanten een stekker zet spanning op blanke pennen en kan stroom terug het net in sturen. Dat is gevaarlijk voor jou en voor monteurs van de netbeheerder. Voor een vaste aansluiting is een omschakelaar nodig.
Wat doet een omschakelaar?
Een omschakelaar maakt je installatie los van het net voordat hij hem op het aggregaat zet. Beide bronnen kunnen nooit tegelijk zijn ingeschakeld. Zo is terugvoeding naar het net uitgesloten en kan het net bij terugkomst niet tegen het aggregaat in werken.
Hoe groot moet mijn aggregaat zijn?
Dat hangt af van wat er tegelijk moet werken en van de aanloopstroom van apparaten als koelkasten en pompen. Vaak wordt alleen een deel van de groepen op noodstroom gezet. Een elektricien kan met je doorrekenen welk vermogen past.
Kan ik losse apparaten direct op het aggregaat aansluiten?
Ja. Losse apparaten met een stekker mag je direct in de contactdozen op het aggregaat steken, eventueel met een geschikt verlengsnoer. Je huisinstallatie blijft dan los. Zet het aggregaat altijd buiten vanwege koolmonoxide.
Wat gebeurt er met mijn zonnepanelen als ik op een aggregaat draai?
Een omvormer kan de spanning van het aggregaat aanzien voor het net en gaan terugleveren. Dat kan het aggregaat beschadigen. Laat de installateur de omvormer meenemen in het ontwerp, zodat die bij noodstroom uit blijft.
Passende vervolgstap
Wil je je situatie bespreken?
Vertel kort wat je ziet of wilt veranderen. Dan kunnen we gericht meedenken.
Bespreek een aggregaat of noodstroomvoorziening.